Historia i działalność Stowarzyszenia

Pojawienie się idei utworzenia pierwszego euroregionu w Europie Środkowo-Wschodniej wiązało się z przemianami demokratycznymi, które zaczęły się na tym terenie pod koniec lat 80. i na początku lat 90., a ich kulminacją było zjednoczenie Niemiec. Ideę założenia euroregionu propagowali przede wszystkim ówczesny burmistrz Liberca inż. Jiří Drda, radny ziemski z Zittau (Żytawy) Heinz Eggert i wojewoda jeleniogórski Jerzy Nalichowski. Przedstawiciele wszystkich trzech stron mieli świadomość wspólnego położenia geograficznego na trójstyku granic i przyświecał im taki sam cel – przełamać utarte wyobrażenia o pograniczu, które z powodu swojego położenia pozostaje w tyle i dalej się nie rozwija. Wzorem były dla nich doświadczenia euroregionów, które już od wielu lat funkcjonowały w Europie Zachodniej.

Wkrótce do współpracy transgranicznej burmistrzów przyłączyły się też inne powiaty i województwa. Zaczęły pracować dwu- i trójstronne grupy robocze, zajmujące się wspólnymi problemami - ochroną środowiska, transportem i turystyką, współpracą szkół wyższych, współpracą wielokulturową i parlamentarną oraz wieloma innymi zagadnieniami. 15 maja 1991 przedstawiciele wszystkich trzech stron podpisali wspólną Deklarację o współpracy – jako pierwszy oficjalny krok w stronę partnerstwa transgranicznego. 23 maja tego samego roku w Zittau odbyło się międzynarodowe spotkanie założycielskie, którego uczestnicy pamiętają to wydarzenie jako „Konferencję Trójziemia 23-25.05.1991”. Patronat nad tą konferencją objęli ówcześni prezydenci poszczególnych państw Václav Havel, Richard von Weizsäker i Lech Wałęsa.

Uczestnicy posiedzenia zatwierdzili wstępne porozumienie o utworzenia trzystronnego euroregionu w rejonie Trójziemia. Ciekawostką jest, że pierwotnie proponowaną nazwą powstającego podmiotu miała być „Euroergion Trójziemia”. Od nazwy tej jednak odstąpiono w interesie większej transparentności w odniesieniu do obszaru. Do ważnych historycznie momentów tej konferencji należało stworzenie MEMORANDUM, które nakreśliło kierunek dalszego rozwoju. W czerwcu 1991 po raz pierwszy spotkała się trójstronna grupa robocza, której członkowie na podstawie doświadczeń zachodnioeuropejskich regionów przygranicznych opracowali model strukturalny, do dziś stanowiący bazę roboczą. Głównym celem tej grupy roboczej było przygotowanie trójstronnych dokumentów i utworzenie instytucji wspólnego sekretariatu.

`W grudniu 1991 w Zittau odbyło się posiedzenie założycielskie Rady Trójstronnej, które oficjalnie zatwierdziło utworzenie Euroregionu Neisse-Nisa-Nysa. W trakcie 1992 roku Rada Euroregionu Neisse-Nysa-Nisa zatwierdziła projekt programu działań i logo oraz podjęła uchwałę o członkostwie w roboczym Stowarzyszeniu Europejskich Regionów Granicznych (AGEG).

Euroregion Neisse-Nisa-Nysa jest dobrowolnym stowarzyszeniem bez podmiotowości prawnej. Podmiotowość prawną mają poszczególne (narodowe) części Euroregionu Neisse-Nisa-Nysa: z polskiej strony - Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Nysa, z czeskiej strony - Euroregion Nisa – stowarzyszenie osób prawnych i ze strony niemieckiej - Euroregion Neisse, e.V.

Wzajemna współpraca trzech podmiotów jest dokładnie opisana w Umowie Ramowej Euroregionu Neisse-Nisa-Nysa. Organy i gremia Euroregionu Neisse-Nisa-Nysa:

• Rada
• Prezydium
• Wspólny sekretariat
• Euroregionalne grupy ekspertów
• Forum bezpieczeństwa